Leki na pokrzywkę

Czym jest pokrzywka i jak wygląda na skórze?

Pokrzywka to zespół objawów wynikających najczęściej z uwalniania histaminy, która odpowiada za bąble, zaczerwienienie, opuchliznę i świąd skóry. Typowa zmiana jest wypukły, blady bąbel z rumieniem dookoła, często przypomina ślad po kontakcie z rośliną pokrzywa. Bąble zwykle bledną pod naciskiem palca, mogą pojawiać się i znikać w różnych miejscach, czasem w ciągu kilku godzin. W odróżnieniu od wielu innych wysypek, zmiany zazwyczaj nie pozostawiają blizn ani przebarwień po ustąpieniu.

Jakie są objawy pokrzywki na ciele?

Najczęstsze objawy pokrzywki to nagłe bąble na skórze, świąd i uczucie pieczenia, a także miejscowa opuchlizna. Swędzenie bywa bardzo nasilone, a świąd skóry często jest dominującą dolegliwością, co utrudnia sen i codzienne funkcjonowanie. U części osób może wystąpić obrzęk naczynioruchowy, zwykle bez świądu, z uczuciem rozpierania, czasem bolesnością, najczęściej w okolicy ust, powiek, rąk, stóp, niekiedy genitaliów, i może ustępować nawet do 72 godzin.

Objawy alarmowe, przy których trzeba pilnie skonsultować się z lekarzem lub wezwać pomoc, to narastający obrzęk języka lub gardła, duszność, chrypka, kołatanie serca, spadek ciśnienia, nudności lub wymioty, a także zawroty głowy, które mogą sugerować anafilaksję.

Czy pokrzywka jest zaraźliwa?

Pokrzywka nie jest zakaźna, nie przenosi się przez dotyk ani kontakt z osobą chorą. Jeśli wyzwalaczem jest infekcja, zwłaszcza wirusowa u dzieci, zakaźny może być sam czynnik infekcyjny, natomiast pokrzywka jako reakcja nie „przechodzi” na innych. W praktyce oznacza to, że domownicy nie dostają pokrzywki od pacjenta, nawet gdy widzą bąble.

Jakie są najczęstsze przyczyny i czynniki wywołujące pokrzywkę?

Pokrzywka może mieć różne przyczyny, najczęściej są to pokarmy i czynniki pokarmowe, leki, infekcje, jad owadów błonkoskrzydłych oraz pyłki roślin. W pokrzywce alergicznej mechanizm jest zwykle IgE-zależny, dochodzi do uwalniania histaminy z komórek tucznych, co wywołuje bąbel i zaczerwienienie. Częste są też czynniki fizyczne, na przykład dermografizm po zadrapaniu, potarciu lub uciśnięciu, a także zimno, ciepło, wysiłek, alkohol i stres.

Wyróżnia się pokrzywkę ostrą, gdy trwa krócej niż 6 tygodni, oraz postać utrzymującą się ponad 6 tygodni. W tej długotrwałej formie częściej rozważa się tło autoimmunologiczny, a mimo badań przyczyna bywa nieustalona.

Na czym polega diagnostyce pokrzywki i kiedy warto zgłosić się do lekarza?

Podstawą diagnostyce jest dokładny wywiad, ocena wyglądu zmian i czasu ich utrzymywania się, pojedyncze bąble zwykle znikają w ciągu 30 minut do 24 godzin. Lekarz pyta o nowe preparaty, kontakt z alergenem, możliwy czynnik pokarmowy, infekcje, stres, alkohol, wysiłek oraz o to, czy może towarzyszyć obrzęk. W wybranych sytuacjach zleca się badania w kierunku alergii, zakażeń lub innych chorób, a przy podejrzeniu tła autoimmunologiczny dobiera się diagnostykę indywidualnie.

Warto zgłosić się na konsultacja, gdy pokrzywka nawraca, objawy są nasilone, pojawia się obrzęk naczynioruchowy, lub gdy pacjent chce poznać możliwe wyzwalacze i bezpieczne leczenie pokrzywki przy chorobach współistniejących.

Jakie leki na pokrzywkę są najczęściej stosowane i jak działają?

Najczęściej stosuje się leki na pokrzywkę działające objawowo, których celem jest zmniejszyć dolegliwości i kontrolować nawroty. Podstawą są preparaty przeciwhistaminowe II generacji, rekomendowane jako pierwsza linia leczenia objawowego. Gdy kontrola jest niewystarczająca, lekarz może zwiększyć dawkę preparatów H1 II generacji nawet do 4-krotności dawki, a w kolejnych etapach rozważa się omalizumab, a przy braku efektu po omalizumabie cyklosporyna A.

Co zawierają leki przeciwhistaminowe i jak pomagają łagodzić swędzenie?

Leki przeciwhistaminowe blokują receptory H1, dzięki czemu łatwiej zmniejszać świąd i ograniczać powstawanie bąbli. Starszy preparat przeciwhistaminowy (I generacji) bywa nieselektywny względem receptora H1 i może działać też na receptory serotoninergiczne, cholinergiczne, adrenergiczne i dopaminergiczne, co sprzyja działaniom niepożądanym, takim jak senność, otępienie, zaburzenia koordynacji, suchość w ustach lub zaburzenia widzenia. W praktyce częściej wybiera się nowsze preparaty, które zwykle mniej wpływają na funkcjonowanie w ciągu dnia.

Kiedy tabletki na pokrzywkę są dobrym wyborem?

Tabletki na pokrzywkę są dobrym wyborem przy łagodnych i umiarkowanych objawach, gdy dominują bąble i świąd, a nie ma cech anafilaksji ani rozległej opuchlizny. Jeśli objawy są częste, utrzymują się długo, dochodzi do pogorszenia mimo prawidłowego stosowania, lub występuje postać długotrwała, lekarz może zmodyfikować dawkę, zmienić preparat albo włączyć leczenie kolejnego etapu. Inny środek bywa potrzebny także wtedy, gdy pacjent ma istotne choroby współistniejące, przyjmuje wiele preparatów lub występują działania niepożądane.

Od czego zależy skuteczność leczenia pokrzywki?

Skuteczny preparat zależy od typu choroby, wyzwalacza i regularności stosowania, w przypadku pokrzywki alergicznej kluczowe jest hamowanie działania histaminy. W praktyce skuteczność leczenia pokrzywki rośnie, gdy równolegle udaje się ograniczać czynniki prowokujące, na przykład konkretny alergen, alkohol, ucisk lub wybrane produkty o charakterze pokarmowy. Znaczenie ma też czas trwania: w ostrej postaci objawy częściej ustępować po krótkim leczeniu, a w długotrwałej potrzebna jest dłuższa kontrola i ocena przyczyn, w tym możliwego tła autoimmunologiczny.

Czy leki na pokrzywkę można kupić w aptece bez recepty?

Część preparatów na pokrzywka jest dostępna bez zalecenia lekarza, dlatego w apteka można kupić wybrane środki przeciwhistaminowe do stosowania doraźnie. Przy wyborze warto uwzględnić wiek pacjenta, ciążę lub karmienie, choroby przewlekłe, możliwe interakcje i to, czy preparat powoduje senność. Farmaceuta może pomóc dobrać preparat, natomiast przy nasilonych objawach, opuchliźnie twarzy, podejrzeniu anafilaksji lub częstych nawrotach potrzebna jest porada lekarska.

Kiedy potrzebna jest recepta na leki na pokrzywkę?

Recepta jest zwykle potrzebna, gdy pokrzywka ma cięższy przebieg, nawraca, występuje obrzęk naczynioruchowy, lub gdy leczenie dostępne bez recepty nie przynosi poprawy. Lekarz podejmuje decyzję po ocenie czasu trwania, ryzyka działań niepożądanych i możliwych przyczyn, na przykład gdy podejrzewa się tło autoimmunologiczny lub istotny czynnik alergiczny. W praktyce recepta może dotyczyć też terapii kolejnych linii, gdy standardowy preparat nie kontroluje objawów.

Jakie domowe sposoby na pokrzywkę mogą łagodzić świąd skóry?

Domowe metody mogą łagodzić świąd skóry i zmniejszać swędzenie, ale nie zastępują leczenia, gdy objawy są nasilone. Pomagają chłodne okłady, krótkie letnie prysznice, ograniczenie przegrzewania, luźna odzież i delikatna pielęgnacja bez drażniących zapachów. Warto też ograniczyć drapanie, ponieważ tarcie może nasilać zmiany, zwłaszcza w dermografizmie po potarciu lub uciśnięciu.

Jakie domowe sposoby i nawyki pomagają unikać nawrotów pokrzywki?

W zapobieganiu nawrotom ważne jest identyfikowanie wyzwalaczy i ich ograniczanie, pomocny bywa dzienniczek objawów z notowaniem jedzenia, preparatów, alkoholu, wysiłku i stresu. Jeśli podejrzewasz alergeny pokarmowe, nie eliminuj wielu produktów na własną rękę, lepiej omówić to z lekarzem w diagnostyce. U części osób poprawę daje ograniczenie alkoholu, ostrożność z kosmetykami drażniącymi oraz dbanie o sen i redukcję stresu, co może zmniejszać dolegliwości.

Czego unikać przy pokrzywce na ciele?

Najczęściej nasilają dolegliwości gorące kąpiele, przegrzewanie, intensywne drapanie i tarcie, a także ucisk, który może wywołać bąble pokrzywkowe w dermografizmie. Warto ograniczyć alkohol i potencjalne wyzwalacze pokarmowy, jeśli pacjent widzi wyraźny związek, a także ostrożnie podchodzić do nowych preparatów, szczególnie w przypadku pokrzywki po lekach. Jeśli pojawiają się bąblami na skórze po konkretnym czynniku, najlepiej omówić to na konsultacja, aby dobrać bezpieczny preparat i plan postępowania.

Bibliografia

• Zuberbier T., Aberer W., Asero R., Abdul Latiff A.H., Baker D., Ballmer-Weber B., Bernstein J.A., Bindslev-Jensen C., Brzoza Z., Buense Bedrikow R., Canonica G.W., Church M.K., Ensina L.F., Giménez-Arnau A.M., Godse K., Gonçalo M., Grattan C., Hebert J., Hide M., Kaplan A., Kapp A., Katelaris C., Kocatürk E., Kulthanan K., Larenas-Linnemann D., Leslie T.A., Magerl M., Metz M., Nast A., Saini S.S., Sánchez-Borges M., Schmid-Grendelmeier P., Simons F.E.R., Staubach P., Sussman G., Toubi E., Vena G.A., Wedi B., Werner R.N., Zhao Z., Maurer M. (European Academy of Allergy and Clinical Immunology; Global Allergy and Asthma European Network; European Dermatology Forum; World Allergy Organization). The EAACI/GA²LEN/EDF/WAO guideline for the definition, classification, diagnosis and management of urticaria. Allergy 2018, t. 73, nr 7, s. 1393–1414​
• Maurer M., Rosén K., Hsieh H.-J., Saini S., Grattan C., Gimenéz-Arnau A., Agarwal S., Doyle R., Canvin J., Kaplan A. (Charité – Universitätsmedizin Berlin; Icahn School of Medicine at Mount Sinai; University of Cincinnati i in.). Omalizumab for the treatment of chronic idiopathic or spontaneous urticaria. New England Journal of Medicine 2013, t. 368, nr 10, s. 924–935​
• Powell R.J., Leech S.C., Till S., Huber P.A.J., Nasser S.M.; British Society for Allergy and Clinical Immunology (BSACI) (University Hospital Nottingham; Imperial College London i in.). BSACI guideline for the management of chronic urticaria and angioedema. Clinical & Experimental Allergy 2015, t. 45, nr 3, s. 547–565​